De parel van het geluk

“En een goede gezondheid, natuurlijk!” Wat zouden nieuwjaarswensen zijn zonder deze obligate woorden? Zelfverklaarde levensgenieters geloven graag dat iedereen hen een Westerse levensstijl benijdt. Tot al dat zelfbedrog de rekening presenteert. Het goede nieuws is dat het nooit te laat is om het tij te keren. Ayurveda brengt soelaas.

Ahungalla. Mijn reisbestemming is een vissersdorpje aan de westkust van Sri Lanka. Ayurveda Guesthouse & Resort Bogenvillya wacht op twee uur rijden van de nationale luchthaven Bandaranaike. De plek ligt vlakbij de spoorweg die loopt van de hoofdstad Colombo naar Kandy, in het midden van het eiland.

In 1998 maakte ik in Kandy voor het eerst kennis met Ayurveda. Ik was student journalistiek en wilde de wereld veranderen. Omdat zo’n grote ambities zelfs vermoeiend zijn voor een jonge backpacker, gaf ik me toen voor het eerst over aan een ayurvedische massage. Hoewel het heerlijk was om anderhalf uur te genieten van de handen van een vaardig masseur, begreep ik niet echt wat Ayurveda inhield. Tot achttien jaar later de tijd rijp was.

“U bent moe van de vliegreis. Ontspant u zich maar de rest van de dag. U ziet de dokter morgen.” Kathrin Messner, de bezielster en eigenares van Bogenvillya ziet het telkens weer gebeuren. Westerse gasten zijn er zo op gebrand hun wankele gezondheid te herstellen met een ayurvedische kuur dat ze in een kramp schieten wanneer ze niet meteen kunnen ‘beginnen’ met genezen. De ironie van mijn Westerse denken ontgaat mij gelukkig niet. Ik geef me over.

Geboorterecht

De volgende ochtend zit ik voor Dr. Janakee Perera. De Ayurveda-arts is de kleindochter van de stichter van een van de twee Ayurveda-universiteiten in Sri Lanka. Artsen die deze geneeskundige traditie van duizenden jaren oud beoefenen, studeren even lang als Westers geschoolde medici. Alleen kan de inhoud van de cursussen onmogelijk meer verschillen. “Voelt u zich alstublieft niet bekeken. Ik moet u letterlijk bekijken om u te helpen.” Op de visuele diagnose volgt een polsdiagnose. Met drie vingers ‘luistert’ de arts naar wat de pols van een patiënt te vertellen heeft over zijn lichamelijke en geestelijke gezondheid. Daarna volgt een fysiek onderzoek.

Ik hoop in Sri Lanka een remedie te vinden voor het groeiend lijstje gezondheidsklachten waar ik de laatste jaren mee worstel. Terwijl ze mijn pols betast, somt Dr. Perera mijn klachten één voor één op. Maar er is meer. Ze typeert me ook geestelijk, alsof ze dwars door me heen kijkt. Ik sta perplex. Hoewel mijn zeer intuïtieve kant me op het spoor van Ayurveda bracht, kan mijn rationele zelf en Westerse blik dit niet verklaren. “Gezondheid is het geboorterecht van elke mens”, aldus Dr. Perera. “Stress, onbehagen en ziekte zijn het gevolg van zaken die uit balans zijn. In Ayurveda proberen we die balans te herstellen. Dat kan alleen als je eerst weet wie je bent.”

In het Westen maken we onszelf graag wijs dat we allemaal uniek zijn. Vatha, pitha, kapha. Ayurveda deelt elke mens in één van drie categorieën, of een mengvorm van twee soorten. In het begin is het me allemaal Chinees. Met eenvoudige tekeningetjes legt de dokter de basis van het bijzonder complexe holistische systeem uit. “Mensen met een mager lichaam en een langwerpig gezicht zijn meestal vatha. Een hartvormig gezicht en een normaal gestel? Pitha. Een maanvormig gezicht gaat meestal samen met een volumineus lichaam en is kapha. Uitgesproken rationele mensen zijn vatha. Gezapige mensen kapha. Een vurige aard is pitha.

Na een uur staat voor de arts vast wie ze voor zich heeft. “U bent zeventig procent pitha, dertig procent vatha. Dat is al zo sinds u zestien bent. En het blijft zo tot uw laatste dag. Als u rekening houdt met een aantal basisregels, zal uw gezondheid herstellen en gaat u een lang leven tegemoet. Voor andere mensen geldt net hetzelfde.”

Regelmaat

Vatha, pitha en kapha. Deze drie woorden komen steeds terug in Ayurveda. Het basisidee achter het holistische systeem is dat een onevenwicht in een of meerdere van deze componenten stress en ziekte veroorzaken. Gezondheid is een functie van beweging, rust, voeding en meditatie. De sleutel op genezing door middel van Ayurveda is regelmaat. En laat regelmaat nu net zijn wat we al te vaak opofferen voor een leven van gemak. ‘Convenience’ is een toverwoord in het Westen. Gebruiksgemak is te koop en bespaart tijd. Alleen is het valse vrijheid.

“Uw lichaam heeft geen boodschap aan gemak. Uw lichaam heeft nood aan regelmaat. Het enige wat u de komende tien dagen gaat doen, is regelmatig eten, rusten, bewegen en behandelingen volgen. Verder moet hier helemaal niets.” Niets moeten. Wat een verademing. Dr. Janakee Perera is de rust zelve wanneer ze me recht aankijkt, van over haar bril. “Ik heb veel ervaring. Goed of slecht, dat weet ik niet.” Een gevoel voor humor om u tegen te zeggen en een dijk van een arts. Tijdens mijn verblijf in Bogenvillya ondervind ik aan de lijve dat deze dame leeft voor haar patiënten. Ze is geboren in haar levensmissie. Toeval bestaat niet. Daar zijn ze in Sri Lanka van overtuigd.

Regelmaat. Om acht uur ontbijt, om één uur middagmaal, om zeven uur avondmaal. Telkens het tijd is, loopt iemand van de personeel met een belletje over het resort. Alle gasten verzamelen voor elke maaltijd rond de grote tafel op de patio van het hoofdgebouw. Bogenvillya is een kleinschalige oase van rust en schoonheid. Er zijn zelden twintig gasten tegelijkertijd aanwezig. Het is laagseizoen. We zijn met niet meer dan een tiental.

Bij elke maaltijd verschijnt een schaal met de verse ingrediënten van de warme gerechten op tafel. Met bordjes staat aangegeven of een gerecht verboden is voor een bepaald lichaamstype. Drie keer per dag worden de smakelijkste aromatische schotels opgediend. De keuken is grotendeels vegetarisch. Elke levensgenieter die visioenen van onsmakelijke, saaie kost heeft bij het horen van dat woord zal blij verrast zijn wanneer hij of zij ziet hoe dat wordt vertaald in Bogenvillya. Vis en kip staan trouwens wel regelmatig op het menu. Rode Matta rijst, een rijst met lage glycemische index, wordt meestal gecombineerd met één of meerdere curries.

Natuurlijke schoonheid

Chef Chamil en zijn keukenteam doen er alles aan om zo weinig mogelijk te verbieden. Dat neemt niet weg dat kuurgasten worden verzocht de voorschriften van de arts te volgen. In Bogenvillya wordt nergens alcohol geserveerd. (En geen kat die het mist.) Thee is er te over: ’s ochtends vatha thee, ’s middags pitha thee en ’s avonds kapha thee. Gasten worden aangemoedigd de hele dag … warm water te drinken. Gemberthee mag ook, tot drie uur ’s middags. Op de detoxdag, vooraleer mijn eigenlijke kuur begint, merk ik wat voor een wondermiddel gember is. Een tip voor het griepseizoen en redding voor al wie zich niet lekker voelt: zwarte thee met verse gember. Gember is het wondermiddel van de Oosterse geneeskunde.

Als gast van Kathrin Messner verblijf ik, in mijn eigen vertrekken en gescheiden van die van haar, onder hetzelfde dak. Een loftachtige bungalow met bibliotheek, groot terras en een verbluffend zicht op de tropische tuin biedt alle rust. Elke gast of elk koppel in Bogenvillya heeft eigen accommodatie. Elk gastenverblijf wordt gekenmerkt door dezelfde rode draad: het hele resort ademt de inspirerende geest van Geoffrey Bawa. De bekendste architect van Sri Lanka was een van de meest invloedrijke architecten van Azië van zijn generatie. Natuurlijke materialen, pure lijnen en een sobere inrichtingen brengen rust. Rust, op doktersvoorschrift. De natuurlijke schoonheid van de twee prachtig aangelegde tropische palmtuinen draagt bij tot de natuurlijke kalmte die deze plek uitstraalt. Voorbij de kleine lagune, die de tuin scheidt van de zee, wacht een kilometerslang zandstrand.

Boomschors

Kumudu en Thanuja. Twee van de vier Ayurveda-therapeuten in Bogenvillya zullen me elke dag minstens twee uur onder handen nemen. Door de dokter voorgeschreven lichaamsbehandelingen zijn een elementair deel van de Ayurvedakuur. Dr. Perera volgt elke kuurgast van nabij op en maakt na elke tussentijdse consultatie een programma voor de twee volgende dagen op. Wie niet verdraagt dat een vreemde zijn of haar lichaam aanraakt, stopt nu best met lezen. Mijn persoonlijke ritueel begon elke dag op een stoel, terwijl mijn hoofd, nek, schouders en rug werden gemasseerd. Vervolgens mocht ik gaan liggen en volgden een aangezichts- en voetmassage, gevolgd door een volledige lichaamsmassage.

Elke massage gebeurt met een door de arts voorgeschreven olie. Heel spectaculair zijn vierhandenmassages. De variant waarbij je drijft in de olie zijn onvergetelijk. Een steeds terugkerende behandeling, heet ‘fomentation’. In een stoomkoker wachten hete bolusjes om te worden gebruikt op delen van het lichaam die chronisch ontstoken zijn. Door met de warme bolletjes het lichaam af te ‘stempelen’, werkt de therapeute geneeskrachtige bestanddelen van de kruiden, look (!) en boomschors in het lichaam. Ik mocht aan de lijve ondervinden dat de chronische sinusitis die me sinds jaren teisterde dankzij deze behandeling (hopelijk voor altijd) tot het verleden behoort.

Warme olie

Verwacht met Ayurveda het onverwachte. Verwacht genezing, want het komt. Omdat Ayurveda in het Westen is uitgegroeid tot een ‘trending’ concept, springt zowat iedereen op de kar om een graantje mee te pikken. Het aanbod van hotels en klinieken die toeristen Ayurveda-kuren bieden, is overweldigend in Sri Lanka en India. Ieder die de weldaad van het holistische systeem wil ervaren, moet beseffen dat de behandelingen niet vrijblijvend zijn. Massage, lekker relaxen en klaar? Vergeet het maar. Aan tafel met de andere kuurgasten waren we meermaals getuige van wat de lichaamsbehandelingen losmaken. Als iemand er nog aan twijfelt dat lichaam en geest innig met elkaar verweven zijn, kan hij of zij een kuur in Bogenvillya gebruiken om het te beseffen.

De behandeling die een kuurgast in de meest kwetsbare staat brengt, heet shirodhara. Al het personeel van Bogenvillya is doordrongen van dit besef. De raad die een kuurgast vooraf krijgt, is niet mis. “Na de behandeling houd u zich de rest van de dag best rustig. Vermijd hard te lachen en maak u zeker niet kwaad. Probeer uit de wind te blijven en zet de ventilator in uw verblijf af. Ga niet in de zon zitten.”

Bij shirodhara worden ogen afgedekt en oren dichtgestopt terwijl u op uw rug op de massagetafel ligt. Een koperen kommetje, dat met kettingen aan het plafond is bevestigd, wordt vol warme olie gegoten.  Door een gaatje in de bodem loopt olie op het voorhoofd. De therapeute staan aan het hoofdeinde van de massagetafel en beweegt het kommetje van links naar rechts. De eerste dag duurt de behandeling twintig minuten. Na de derde dag is het een half uur. De resultaten van de behandeling zijn verbluffend. Wie een halt wil toeroepen aan de eeuwige trein van gedachten die door het hoofd dendert, weet wat te vragen. Zelfs als u er niet naar vraagt, is de kans groot dat u shirodhara krijgt. Bijna alle Westerlingen zijn in hetzelfde bedje ziek.

Katrien Bruyland
@epicuralia

update online januari 2018 – copyright tekst en foto’s @epicuralia
Voor het eerst gepubliceerd in El Gusto n°20, winter-lente 2017